Rus-İngiliz Bilek Güreşi

clock-cartoon_1837083b

Britanya yetkilileri Noel zamanı bile majestelerinin ordusunun tatil yapmadığını vurgulamak istercesine,  Rus donanmasının faaliyetlerine dikkat çeken bir açıklama yayınladılar. Buna göre, geçtiğimiz haftasonu dört Rus savaş gemisi Birleşik Krallık sularına biraz fazla yaklaşmış, Britanya deniz kuvvetlerine bağlı gemiler de onların faaliyetlerini gözlemlemek için denize açılmıştı. Londra’nın açıklamasında bu gemilerin herhangi bir tehditkâr davranışından ya da karasuları ihlalinden söz edilmiyor. Dolayısıyla Rus savaş gemilerinin rotasına neden böylesine dikkat çekildiğini anlamak zor.

Aslında bu açıklamayı Birleşik Krallık’ın yaptığı bir başka açıklamayla birlikte değerlendirmek gerekiyor. Ülkenin Genelkurmay Başkanı Stuart Peach geçen hafta yaptığı bir konuşmasında Rus denizaltılarının su altından geçen internet hatları için bir tehdit oluşturabileceğini ifade etmişti. Hatta bu kablo şebekesinin korunmasının NATO’nun bir önceliği haline getirilmesini istemiş, bir anlamda Rusya’ya karşı NATO’nun daha da uyanık olmasını önermişti. Trump yönetimini Rusya’yla arasına daha fazla mesafe koymaya dolaylı olarak çağıran ve Avrupalı devletlere de Rusya’nın ne kadar büyük bir tehdit olduğunu bir kez daha hatırlatan açıklamalar birbirini kovalıyor kısacası.

Yeniden Büyük Oyun…

19. yüzyılda Büyük Britanya ve Rusya arasında Orta ve Güney Asya, Kafkaslar ve Ortadoğu gibi çok geniş bir coğrafyada yaşanan keskin rekabete “Büyük Oyun” (Great Game) adı verilmişti. Tabii bu rekabete rağmen, bu iki ülke (mesela Almanya gibi) büyük bir ortak tehdit ortaya çıktığında birbirleriyle geçici ittifaklar kurmaktan da kaçınmadılar; ancak ilişkileri genellikle gergin bir seyir izledi. Soğuk Savaş dönemi de bunun bir istisnası olmadı.

Sovyetler Birliği’nin yıkılmasının ardından iki ülke nispeten yakınlaştı ve 1990’lar boyunca aralarındaki ticari ilişkiler önemli ölçüde gelişti. Hatta Rusya’nın yeni zenginleri bu dönemde Londra emlak piyasasının gözde müşterileri arasına girdiler. Fakat Boris Yeltsin dönemindeki olumlu ilişkiler, Vladimir Putin’in iktidara gelmesiyle birlikte bozulmaya başladı.

454px-As_Between_Friends_(Punch_magazine,_13_December_1911)
Avrasya’daki “Büyük Oyun” Hindistan’dan İran’a, Osmanlı’dan Çin’e pek çok ülkeyi doğrudan etkilemişti

2000’lerin başında Putin’le anlaşmazlığa düşen işadamı Boris Berezovski’ye ve ardından Çeçen ayrılıkçı Ahmed Zakayev’e iltica hakkı tanıyan, Rusya’nın iade taleplerini de reddeden Birleşik Krallık, zamanla Putin yönetimiyle yıldızı barışmayan üst düzey pek çok Rus şahsiyetin sığınağı haline geldi.

Aynı dönemde iki ülke arasında Soğuk Savaş yıllarını hatırlatan gerilimler de yaşanmaya başlandı: Birleşik Krallık hükümeti 2006 yılında Londra’da polonium ile zehirlenerek hayatını kaybeden eski KGB mensubu Litvinenko’nun ölümünden Moskova’yı sorumlu tutarken, Rusya da casusluk yaptıkları ve Rusya’daki bir takım STK’ları manipüle ettikleri gerekçesiyle çok sayıda Britanyalı diplomatı sınırdışı etti. British Council’in Rusya’daki faaliyetleri bile baskı altına alındı.

2007’den itibaren Kraliyet Hava Kuvvetleri, Rus savaş uçaklarının Britanya hava sahasını sık sık ihlal ettiğini duyurmaya başladı. Bu arada MI5, Rusya’nın Britanya’daki casusluk faaliyetlerinin Soğuk Savaş yıllarındaki düzeyine ulaştığını iddia ediyordu.

İkili ilişkilerdeki yokuş aşağı gidiş, 2008’deki Gürcistan Savaşı ve 2013-14’ten itibaren yaşanan Ukrayna krizleriyle hızlandı. Britanya hükümeti 2014’te Kırım’ın ilhak edilmesinin ardından Rusya’ya uygulanacak yaptırımlar konusunda en aktif tavır koyan ve en sert açıklamaları yapan hükümetlerden oldu. Hatta bu konuda çoğu zaman ABD’yi de peşinden sürükledi. Suriye krizi konusunda da Londra, Rusya’ya karşı eleştirel bir dil geliştirdi. Eylül 2015’te Suriye’de kapsamlı Rus askeri harekâtının başlamasıyla da eleştirilerin dozunu arttırdı.

Britanya, Baltık Denizi’nde bulunan NATO deniz kuvvetlerinin takviye edilmesi konusunda da en istekli görünen ülke oldu.

Haziran 2016’da yapılan Brexit referandumu kampanyası sırasında bile Rusya Londra’da kendinden bol bol söz ettirdi: ülkenin o zamanki Dışişleri Bakanı Philip Hammond, “AB’den çıkmamızı gerçekten arzu eden tek ülke Rusya” diyerek neden Birleşik Krallık’ın AB’de kalması gerektiğini açıklamaya çalışmıştı. Ancak belli ki uyarıları yeterince etkili olmadı; zira referandumun sonucu ortada. 2019’da AB’den ayrılacağı kesinleşen Britanya için NATO’nun öneminin nispeten arttığını da hatırlatmaya gerek yok.

…ya da yeniden Soğuk Savaş.

“Gemileri bize çok yakın geçiyor”, “internetleri kesecekler” türündeki açıklamalardan anlaşılan o ki, Rusya ile Birleşik Krallık arasındaki ilişkilerin yakın zamanda düzelmesi pek mümkün değil. Ortada ikili ve doğrudan, somut ve hayati önemde bir sorun yok gibi dururken, ilişkilerin neden on yıl kadar önce ağır çekimde bozulmaya başladığı ve bugünkü duruma gelindiği izaha muhtaç.

Belki de Birleşik Krallık adım adım Rusya’yı Batı’yla bir gerginlik politikası sürdürmeye teşvik etmiş; Rusya da bunu karşılıksız bırakmamıştır. Batı ittifakı içindeki ayrılıkları gidermek ve Avrupa’da ağırlığını giderek arttıran bazı ülkelerin etkilerini törpülemek için en kestirme çözümün Rusya ile “Batı” arasında yeni bir soğuk savaş kurgulamak olduğuna birileri bir noktada karar mı vermişti acaba?


57470e09c46188906a8b457a
Vladimir Putin 2003 yılında Londra’ya resmi bir ziyaret gerçekleştirmişti

 

Reklamlar

Almanya ve Fransa Diken Üstünde

Ekran Resmi 2016-07-30 14.54.02

Peşpeşe gerçekleştirilen terör saldırıları nedeniyle Almanya ve Fransa’da hükümetler de, halk da tedirgin. IŞİD ve benzeri örgütlerin sonunu getirmek ise kolay olmayacak.

AlmanyaWürzburg‘da önce 17 yaşında bir Afganistanlı, trende yolculara bıçak ve balta ile saldırdı ve beş kişiyi yaraladı. Kısa bir süre sonra Ansbach‘ta, bu kez 27 yaşında bir Suriyeli, bir müzik festivali sırasında bombalı intihar saldırısı düzenledi. IŞİD’in üstlendiği bu eylemi gerçekleştiren terörist neyse ki konser alanına giremedi ve eylem 15 yaralı ile “ucuz” atlatıldı.

Saldırıyı gerçekleştirenlerin hayat hikayeleri, Almanya’daki siyasal tartışmaları etkileyecek tarzda. Örneğin Ansbach’taki eylemin Suriye doğumlu faili, bundan iki sene önce Almanya’ya gelmiş, ancak iltica başvurusu reddedilmiş bir kişi.

IŞİD, Batı Avrupa’da gerçekleştirdiği tüm eylemlerde adet olduğu üzere, Würzburg ve Ansbach saldırılarını kısa bir süre içinde kendi haber ajansı aracılığıyla üstlendi. Örgüte göre bu eylemlerin amacı, Suriye ve Irak’ta IŞİD’e karşı sürdürülen operasyonlara katkıda bulunana Almanya’yı “cezalandırmak”.

Almanya’daki kimi çevreler için bu iki saldırı, göç olgusu, mülteciler ve terör tehdidi gibi kavramlar arasında bağlantı kurmak için arayıp da bulamayacakları fırsat. Federal hükümet de bu yüzden mümkün oldukça sükûneti temin etmeye ve Şansölye Angela Merkel’in zor duruma düşmesini engellemeye çalışıyor.

Merkel geçtiğimiz yıl Suriye’deki iç savaştan kaçanlara ülkenin kapılarını açmayı kabul etmiş ve yaklaşık 1 milyon Suriyeli mülteci ülkeye gelmişti. Dolayısıyla kamuoyunun genelinde bu mülteci varlığının yaşamsal bir tehdit oluşturduğuna dair bir izlenim yerleşirse, bundan siyasi anlamda en çok zarar görecek kişi Merkel. Toplumsal bağlamda ise, mültecilerin sıkıntıya düşmesi elbette kaçınılmaz. 

Almanya’ya nazaran IŞİD eylemleriyle çok daha tanışık olan Fransa’ya gelince: Geçtiğimiz hafta bu ülkede bir eylem daha oldu ve bir din adamı kilisesinde öldürüldü. Eylemin gerçekleştirildiği yer, Fransa’nın kuzeybatısındaki Rouen şehrine yakın ufak bir kasaba; hedefi ise 86 yaşında bir Katolik rahip. Güvenlik ve terör uzmanlarının deyimiyle “yumuşak”, bir başka deyişle, korunması çok zor bir hedef. Bu tür bir eylemi önceden tahmin edip tedbirini almak da imkansıza yakın.

Fransa İçişleri Bakanlığı’nın açıkladığına göre, ülkede 2000 kilise, 1000 cami ve 500 sinagog halihazırda koruma altında, ama toplam sayısı 60 bine yaklaşan ibadethanelerin tamamı önünde tedbir almak kolay değil.

Fransa’daki eylemi gerçekleştiren terörist, duymaya alıştığımız tarzda bir profile sahip. “Suriye’de cihada gitmeye” çalışan ama gidemeyen, bunun üzerine bulunduğu yerde eyleme geçen bir Fransız vatandaşı. Vaktiyle hapse girmiş ve elektronik kelepçe ile serbest bırakılmış. İşte bu profil nedeniyle, Fransız hükümeti ve Cumhurbaşkanı François Hollande muhalefet tarafından ulusal güvenlik meselesini savsaklamakla suçlanıyor.

Mayıs 2017’de cumhurbaşkanlığı seçimlerine gidecek olan Fransa’da Hollande’ın yeniden seçilme şansı, ülkenin içinde bulunduğu ekonomik şartlar nedeniyle zaten pek yüksek görülmüyor. Ülke halkını giderek pençesine alan terör psikolojisinin de kendisi için pek bir faydası olmayacağı kesin.

Sonuç olarak IŞİD, hedef aldığı toplumları her anlamda “terörize eden”, farklı kesimlerin birbirine şüpheyle bakmasını sağlayan, hedef aldığı ülkelerin kimyasını bozan eylemlerine devam ediyor. Bu eylemler devam ettikçe de, hedef ülkelerdeki mevcut yönetimlerin sıkıntıya düşmesi kaçınılmaz.

Fransa ve Almanya’daki hükümetlerin sıkıntıya düşmesinden çıkar uman gücün kim olduğu tespit edilirse, IŞİD’ın etrafındaki sır bulutu da belki biraz olsun dağılır. 

IŞİD ve benzeri örgütlerin sonunu getirmek kolay olmayacak ama, toplumsal barışı ve demokratik, çoğulcu rejimlerin devamını sağlamak için bunu başarmak şart. Peki bu kötülüğü yok etmenin çaresi nasıl bulunacak? Asıl mesele orada.

Ekran Resmi 2016-07-30 15.23.50

Fransa’daki terör eylemi sonrası Katolik La Croix gazetesi, “Kötülüğe Karşı” manşetiyle çıktı