Şanghay İşbirliği Örgütü Genişliyor

Şaka yollu da olsa Ankara’nın bir aralar ısrarla dile getirdiği şeyi gerçekleştirip Türkiye’yi üye yapıyor değiller elbette. Ne olursa olsun, bir NATO ve Avrupa Konseyi üyesi olarak Türkiye hâlâ Batı sisteminin bir parçası. Dolayısıyla Rusya ve Çin’in kontrolündeki Şanghay İşbirliği Örgütü’ne üyeliği (şimdilik) söz konusu bile değil.

Burada bahsedilen genişleme ise Asya kıtasındaki dengeleri etkilemeye aday.

Hindistan ve Pakistan, Haziran ayı sonunda yapılacak bir zirve ile resmen Şanghay İşbirliği Örgütü’nün üyesi olacaklar.

Bölgesel güvenlik ve ekonomik işbirliğini geliştirmeyi hedefleyen Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ)’nün temelleri 1990’lı yılların ikinci yarısında atılmıştı. 2001 yılında resmen faaliyete geçen örgütte Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan ve Tacikistan da yer alıyor; ama ŞİÖ’nün büyük ölçüde Rusya ve Çin’in denetiminde olduğunu tahmin etmek için konunun uzmanı olmak şart değil.

Avrasya’daki en dikkat çekici oluşumlardan biri olan ŞİÖ, “gözlemci üye”, “diyalog ortağı”, “konuk” gibi çok farklı statüler halinde kıtanın hemen hemen tamamıyla ilişki kurmuş vaziyette. Gözlemci üyelerden ikisine tam üyelik veriyor oluşu, belki de kuruluşundan bu yana attığı en çarpıcı adım.

Hindistan ve Pakistan’ın üyeliği (Kuzey Kore hariç tutulursa) Asya kıtasındaki tüm nükleer güçlerin, ayrıca dünya nüfusunun yarısının, Şanghay İşbirliği Örgütü çatısı altında toplanacağı anlamına geliyor.

Kimileri ŞİÖ’yü “Asya’nın NATO’su” diye adlandırsa da, örgütün şimdilik ne böyle bir ağırlığı, ne de böyle bir rolü var. Her şeyden önce, NATO’daki ABD öncülüğüne benzer bir durum ŞİÖ içinde yok. Rusya ya da Çin birbirinin yönlendirmesiyle hareket eden ülkeler değiller. Hatta Rusya’nın örgütteki Çin etkisini törpülemek için Hindistan’ın üyeliğinde ısrar ettiği; Çin’in de buna karşılık Pakistan’ı örgüte üye yapmak için uğraştığı söylenebilir.

Ancak vaktiyle Britanya’nın sömürgesi olan Hindistan ve Pakistan, tam anlamıyla düşman kardeşler. 1947’de son derece kanlı bir şekilde birbirinden kopan, sonrasında defalarca savaşan ve aralarındaki sorunları halen çözümleyememiş bu iki ülkenin aynı güvenlik örgütü içinde yer almaları kayda değer bir gelişme. Bu durum, ŞİÖ’yü büyük ama işe yaramaz bir yapı haline mi getirir; yoksa bu iki ülke arasında kurumsallaşmış bir yakınlaşma mı başlatır, şimdiden tahmin etmek zor.

Üstelik Hindistan, kurulduğu günden bu yana Bağlantısızlık Hareketi’nin önderlerinden sayılıyor. Bu ülkenin tarihte ilk kez askeri bir işbirliği örgütüne katılıyor olması bu açıdan da not edilmeli.

Daha geçtiğimiz ay ABD ile bir savunma işbirliği antlaşması imzalayan Yeni Delhi yönetiminin, ABD ile yakınlaşmasıyla ŞİÖ üyeliğini nasıl bağdaştıracağı şimdilik belirsiz. Hint Okyanusu’na sahildar ülkelerle anlaşan Çin’in buralarda askeri üs kurmasından son derece rahatsız olan Hindistan’ın, Çin’le ne boyutta bir güvenlik işbirliği kurgulayabileceğini kestirmek de aynı şekilde zor.

ŞİÖ çatısı altında bir araya gelecek olan Avrasya’daki bu dört önemli ülkenin üzerinde anlaşabilecekleri ortak bir güvenlik tehdidi aslında mevcut: radikal İslamcı terör. Anlaşılan o ki, bu konuda hâlâ “ama” diyen oyuncuların işleri giderek zorlaşmaya devam edecek.

Bu genişlemeyle birlikte, ŞİÖ bünyesinde Rusya’nın önem verdiği güvenlik boyutunun geri plana atılıp Çin’in öncelik verdiği ekonomik işbirliği boyutunun öne çıkması da muhtemel. Dünyanın en önemli ticari anlaşması sayılan Trans-Pasifik Ortaklığı (TPP)’ndan ABD tarafından itinayla uzak tutulan Çin’in, Asya’daki ekonomik ağırlığını her yolla arttırmak istemesi şaşırtıcı olmaz.

Zengin doğalgaz ve petrol kaynaklarına sahip, üstelik BM yaptırımlarından da kurtulmakta olan İran’ın da yakın bir gelecekte ŞİÖ’ye tam üye olabileceği konuşuluyor.

Asya’da ilginç şeyler oluyor.

(12 Haziran 2016)

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s